بیماری قند (دیابت)

 

 دیابت

 

دیابت یا بیماری قند به دسته ای از بیماریها اشاره دارد که بر روی چگونگی مصرف قند توسط بدن تا ثیر دارد.

قند برای بدن ما حیاتی است چرا که یک منبع مهم انرژی برای سلولهابه منظور ساختن عضلات وبافتها ست.همچنین منبع اصلی تغذیه سلولهای مغزی قند است.

وقتی یک فرد مبتلا به دیابت است(بدون توجه به نوع آن) , این بدان معناست که علیرغم وجود مقادیر بسیار زیاد قند در خون , سلولها قادر به استفاده از آن قند نیستند.این قند بالا در بدن عوارض کوتاه مدت و بلند مدت خطرناکی ایجاد میکند .

در یک تقسیم بندی بسیار ساده میتوان گفت بیماری دیابت میتواند دائمی ( دیابت تیپ ۱و۲) ویا قابل برگشت باشد(دیابت حاملگی ویا شرایط قبل دیابت (پره دیابت). در شرایط پره دیابت ,قند خون فرد بالاتر از حد طبیعی است ولی در حدی نیست که بتوان در دسته دیابت ها تقسیم بندی کرد .

اگرچه هر دو تیپ دیابت یعنی ۱و۲ میتواند در هر سنی بروز کنند ولی بطور معمول دیابت تیپ ۱ در کودکی یا بلوغ آغاز میشود , در حالیکه تیپ ۲ که از شیوع بیشتری نیز برخوردار است, بطورمعمول دربزرگسالان و افراد بالای ۴۰ سا ل دیده میشود.

 

علایم

علایم دیابت تا حدود زیادی بستگی به میزان قند بدن دارد ولی بطور معمول در تیپ ۱علایم شدیدتر بوده و سریعتر بروز میکند . در حالیکه بعضی از مبتلایان به تیپ۲ ویا شرایط قبل دیابت در ابتدا شاید حتی بی علامت باشند .

بعضی علایم شایع در دیابت:

 

-تشنگی زیاد(پرنوشی)

– پرادراری (افزایش میزان و دفعات ادرار)

-گرسنگی شدید

-کاهش وزن بدون توجیه

-خستگی

-تحریک پذیری

-تاری دید

-زخمهایی با ترمیم آهسته

-عفونتهای مکرر(لثه,پوست,عفونت ادرار یا زنان)

 

چه وقت به پزشک مراجعه می کنیم :

اگر علائم مشابه بیماری دیابت دارید.

اگر تشخیص قبلی دیابت در شما داده شده است ، برای پیگیری ، به طورمکرر به پزشک مراجعه کنید.

 

انسولین چگونه در بدن کار می کند؟

انسولین هورمونی است که توسط غده پانکراس که در عقب و پایین معده قرار دارد،ترشح می شود.هورمون انسولین به داخل جریان خون ریخته و قند را قادر میسازد تا وارد سلول های بدنشده و مورد استفاده سلول قرار گیرد و بدین ترتیب

مقدار قند خون را کاهش میدهد.

 

علت

دیابت تیپ ۱

علت دقیق آن ناشناخته است.آن چه مشخص شده, این است که سیستم ایمنی فرد که بطور طبیعی با عوامل زیان آور نظیر باکتریها و ویروسها می جنگد ,به سلولهای مولد انسولین در پاتکراس حمله کرده و منجر به عدم تولید یا کاهش شدید انسولین میشود .در نتیجه قند داخل خون اجازه ورود به سلولها را پیدا نکرده و در حالیکه قند خون بشدت افزایش میابد سلولها بنوعی, دچار بی غذایی(قحطی) میشوند .

تصور میشود استعدادژنتیک فرد به علاوه عوامل محیطی در بروز این بیماری نقش دارد .

 

دیابت تیپ ۲ و پره دیابت

در دیابت تیپ ۲ و پره دیابت( که میتواند به دیابت تیپ ۲ تبدیل شود),سلولهای بدن نسبت به انسولین مقاوم شده و پانکراس قادر نیست به میزان کافی انسولین برای غلبه بر این مقاومت سلولی بسازد و در نتیجه قند خون افزایش میابد .

علت دقیق این نوع دیابت نیز شناخته شده نیست ,اگرچه اعتقاد بر این است که ژنتیک و عوامل محیطی نقش مهمی بازی میکنند.

اگرچه چاقی یکی موارد قوی همراه با دیابت تیپ ۲ است , ولی همه مبتلایان دیابت تیپ ۲ چاق نیستند .

 

دیابت حاملگی

در طی حاملگی جفت هورمونهایی تولید میکندتا باعث تثبیت بارداری شود. این هورمونها سلولها را نسبت به انسولین مقاوم میکنند .بطور طبیعیپانکراس با افزایش تولید انسولین بر این مقاومت غلبه میکند ولی در بعضی شرایط قادر به غلبه بر این مقاومت نبوده و منجر به بروز دیابت میشود .

 

عوامل خطر زا :

دیابت تیپ۱

-سابقه دیابت تیپ ۱ در خانواده (والدین ,خواهر یا برادر)

-عوامل محیطی : بعضی بیماریهای ویروسی

عوامل تغذیه ای :کمبود ویتامین د,مصرف زودرس شیر گاو یا فرمولاسیون شیر گاو در شیرخوارگی, مصرف غلات در سنین کمتر از ۴ ماهگی(البته اثر مستقیم هیچکدام از موارد فوق اثبات نشده است )

دیابت تیپ۲ و پره دیابت

 

-وزن بالا :بافت چربی نسبت به انسولین مقاوم بوده و بنابراین بیشتر بودن بافت چربی بدلیل افزایش مقاومت به اتسولین فرد را مستعد دیابت تیپ ۲ و پره دیابت میکند .

-عدم فعالیت کافی : فعالیت کافی ضمن حفظ وزن مناسب,مصرف قند را افزایش داده و سلولها را به انسولین حساستر میکند .

-سابقه دیابت تیپ ۲ در خانواده (والدین ,خواهر یا برادر)

-نژاد :اگرچه علت آن معلوم نیست ولی بعضی نژادها در معرض خطر ابتلای بیشتری قرار دارند(سیاه پوستان, هندی-آمریکای آسیایی-آمریکایی).

-سن :با افزایش سن خطر ابتلا به دیابت تیپ ۲ بیشتر میشود. این موضوع شاید ناشی از کاهش فعالیت فیزیکی, افزایش وزن و از دست دادن بافت عضلانی با افزایش سن باشد .

-ابتلا به دیابت حاملگی :ابتلا به دیابت حاملگی ,ریسک ابتلا به دیابت تیپ ۲و پره دیابت را پس از آن افزایش میدهد .همچنین تولد نوزاد با وزن بیش از ۴ کیلو گرم ریسک دیابت تیپ ۲بعدی را افزایش میدهد .

-ابتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک (قاعدگی های نامنظم ,رویش موهای زاید و چاقی )

-فشار خون بالا :فشار خون بالا (بالاتراز ۱۴۰/۹۰ )بطور معمول همرا با افزایش ریسک دیابت است .

-سطح غیر طبیعی کلسترول و تری گلیسرید

 

دیابت حاملگی

 

هر خانم بارداریمی میتواند مبتلا به دیابت حاملگی شود ولی بعضی شرایط این ریسک را افزایش میدهد:

-سن بالا

-سابقه مثبت پره دیابت یا دیابت حاملگی قبلی در خود فرد

– سابقه دیابت تیپ ۲ در خانواده(والدین ,خواهر یا برادر )

-تولد نوزاد با وزن بسیار بالا در حاملگی قبلی 

-سابقه تولد نوزاد مرده بدون توجیه

-وزن بالا قبل حاملگی

-نژاد(مشابه دیابت تیپ ۲)

 

عوارض

هر چه مدت زمان ابتلا به دیابت بیشتر و کنترل آن ضعیفتر باشد, عوارض آن بیشتر خواهد بود .

بیماری قلبی عروقی : بیماری کرونر ,حمله قلبی,سکته مغزی –

-آسیب عصبی(نوروپاتی): قند بالا سبب آسیب به دیواره عروق کوچکی میشود که به اعصاب خونرسانی میکنند (بخصوص در ساق پا).این آسیب سبب احساس کرختی , گز گز , سوزش یا درددر پا شده که بطور معمول از نوک انگشتان شروع و بتدریج بالاتر آمده ساق پا را نیز در گیر میکند .در صورت عدم درمان وپیشروی آن باعث از دست دادن حس عضو مربوطه میشود .

-مشکلات گوارشی : بدلیل آسیب عصبی دستگاه گوارش علایمی نظیرتهوع,استفراغ, اسهال یا یبوست ایجاد میشود.

-اختلالات جنسی در مردان بدلیل اختلال عصبی در دستگاه تناسلی

-اختلال کلیوی(نفروپاتی) :آسیب به واحدهای عملکردی کلیه (گلومرول) میتواند منجر به نارسایی کلیه ها شده ودر نهایت فرد را نیازمند دیالیز و پیوند کلیه نماید .

-آسیب چشمی(رتینوپاتی):دیابت با آسیب به عروق چشم میتواند منجر به کوری شود .همچنین دیابت ریسک آب مروارید (کاتاراکت)و آب سیاه (گلوکوم )را افزایش میدهد .

-آسیب پاها :آسیب عصبی در پاها یا کاهش جریان خون ناشی از اختلال عروقی فرد را مستعد بروز مشکلات متعددی نظیر زخمهای شدید و تاول در پاها میکند که در صورت عدم درمان عفونتهای شدیدی ایجاد میکند که به سختی درمان میشود .در بعضی موارد درمان قطعی این زخمها وعفونتها قطع آن عضو عفونی است .

-عفونتهای پوستی: دیابت فرد را مستعد عفونتهای پوستی نظیر عفونتهای باکتریایی و قارچی میکند .

-اشکال شنوایی

-آلزایمر(هنوز ثابت نشده است )

 

عوارض دیابت حاملگی

اغلب زنانی که مبتلا به دیابت حاملگی میشوند , نوزادان سالمی بدنیا میاورند ,ولی عدم کنترل قند میتواند در مادر ونو زاد مشکلاتی را ایجاد کند .

 

عوارض نوزاد

-وزن بالای نوزاد : نوزادان بسیار بزرگ در بیشتر موارد نیازمند سزارین هستند .

-قند خون پایین نوزاد بعد از تولد

-استعدادبه چاقی و ابتلا به دیابت تیپ ۲ در سنین بزرگسالی

-مرگ: کنترل نامناسب دیابت حاملگی میتواند منجر به مرگ نوزاد کمی قبل یا بعد تولد شود .

عوارض در مادر

-پره اکلامپسی: این شرایط با افزایش فشار خون, وجود پروتئین در ادرار وتورم پاها مشخص میشود که میتواند به حوادث جدی و خطرناک در مادر وجنین منجر شود .

-افزایش احتمال ابتلا به دیابت حاملگی در حاملگی بعدی

-افزایش احتمال ابتلا به دیابت تیپ ۲ با افزایش سن

 

تشخیص

علایم دیابت تیپ ۱معمولا بطور ناگهانی بروز میکند. ولی علایم سایرانواع دیابت تدریجی ظاهر میشود وحتی تا مدتها بی علامت است. به همین دلیل انجمن دیابت آمریکا, انجام آزمایشانت غربالگری را در افراد زیر توصیه میکند :

 

-افراد باBMI بیش از۲۵

-افراد با عوامل خطر زای ذکر شده در بالامانند فشار خون بالا (بدون در نظر گرفتن سن)

-سابقه سندرم تخمدان پلی کیستیک

-سابقه تولد نوزادبالاتر از۴/۵ کیلوگرم

-سابقه دیابت حاملگی

-وزن بالا از ابتدای حاملگی

-کلسترول بالا

-سابقه بیماری قلبی

-وجود فرد مبتلا به دیابت در یکی از اقوام درجه یک

-سن بالای ۴۵ سال

 

درمان

بسته به نوع دیابت، قرص یا انسولین در کنترل قند خون مورد استفاده قرار میگیرد .

البته حفظ وزن مناسب ، یک جزء مهم در کنترل قند خون افراد دیابتی است که این هدف در سایه رژیم غذایی صحیح و برنامه ورزشی منظم بدست میاید :

تغذیه سالم

در واقع برخلاف آنچه بسیاری از بیماران تصور میکنند،رژیم قطعی برایدیابت وجود ندارد .شما باید تمرکز خود را بر روی مصرف بیشتر سبزیجات ،میوه هاو غلات کامل قرار دهید .در حقیقت مصرف غذاهای بافیبرو ارزش بالای غذایی ، چربی وکالری کمتر ،کاهش مصرف محصولات حیوانی و اصلاح الگوی مصرف کربوهیدرات وشیرینی اساس یک تغذیه درست در این افراد است . مشورت با یک متخصص تغذیه برای انتخاب تغذیه صحیح بر مبنای علایق فردی شما بسیار مفید وکمک کننده است .

فعالیت فیزیکی

هر فردی بطور طبیعی نیازمند حرکات ورزشی هوازی است و افراد مبتلا به دیابت نیز از این قاعده مستثنا نیستند .ورزش با افزایش ورود قند به داخل سلولها، قند خون راکاسته و با افزایش حساسیت سلولها به انسولین,نیاز بدن به انسولین را کم میکند .

پس از مشورت با پزشکتان جهت تایید انجام ورزش(بخصوص در مواردی که مشکلات زمینه ای نظیر بیماری قلبی و… وجود دارد)یک فعالیت ورزشی مورد علاقه خود (مانند   پیاده روی، دوچرخه سواری یا شنا ) را انتخاب کنید.نکته مهم این است هر ورزشی راکه میخواهید انتخاب کنید ولی حتما به آن پایبند بوده ودربرنامه روزانه خود قراردهید . هدف گذاری شما حداقل ۳۰ دقیقه یا بیشتردر اکثر روزهای هفته باشد .مخلوطی ازچند ورزش بطور مثال هوازی مانند پیاده روی یا رقص ومقاوتی مانندیوگا یا بدنسازی ،به میزان دو بار در هفته بطور موثرتری نسبت به هر کدام از ورزشها به تنهاییدر کنترل قند موثر خواهد بود . اگر مدت زیادی فعالیت نداشتید، ورزش را با زمان و شدت کمتر شروع کرده و بتدریج زمان و شدت آن را افزایش دهید .

 

پایش (مانیتور)قند خون

 دیابت

بسته به نوع دیابت و درمان آن ونیز پاسخ بدن به درمان،دفعات کنترل قند متفاوت است .تعداداین دفعات براساس توصیه پزشک از روزی چند نوبت تا چند روز یکبار متفاوت است . قند خون اندازه گیری شده را ثبت کنید و بر اساس توصیه پزشک تنظیمات لازم را انجام دهید .البته گاهی قند خون بطور پیش بینی نشده نوساناتی خواهدداشت , که با کمک و راهنمایی مشاور و پزشک، بمرور زمان متوجه تاثیرات حاصل از غذا،ورزش,داروها،بیماری،استرس و تغییرات هورمونی در خانمها بر روی قند خون خواهید شد .

بخاطر داشته باشید کنترل دقیق قند مهمترین عامل در به تعویق انداختن عوارض دیابت است ،بنابراین سعی کنید کنترل دقیق روی قندتان داشته باشید .

علاوه بر اندازه گیری مستمر قند خون آزمایشات دیگری نیزلازم است که هر چند وقت یکبار بسته به شرایط زمینه ای و نظر پزشک متفاوت است.

 

درمان پره دیابت

اگرقند خون شما بالاست ولی هنوز در مرحله ای نیست که نیاز به انسولین داشته باشد،انتخاب سبک صحیح زندگی بسیار کمک کننده است ومیتواند قند شما را به حد طبیعی برگردانده یا حداقل از پیشرفت به سوی دیابت تیپ ۲ جلوگیری کند .

تغذیه صحیح

ورزش:حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته

وزن مناسب(کاهش وزن در جلوگیری از پیشرفت پره دیابت به دیابت تیپ ۲ بسیار کمک کننده است )

داروها: با نظر پزشک

 

مشکلاتی که نیازمند مراجعه به پزشک است :

 

افزایش قند خون

قند خون بدلایل متعددی افزایش میابد، نظیر مصرف زیاد موادقندی ,استرس, بیماری یا مصرف نامناسب داروهای کنترل کننده قند .

علایم افزایش قند خون شامل پرنوشی ،پر ادراری،خشکی دهان،تاری دید،خستگی و تهوع است. در این شرایط جهت کنترل قند به پزشک مراجعه کنید .

 

کتو اسیدوز دیابتی (اورژانس)

گاهی سلولها بشدت دچار کمبود مواد غذایی میشوند و در نتیجه بدن شروع به شکستن چربیها میکند .محصول این شکستن ماده ای اسیدی، بنام کتون است .در صورت بروز علایم زیر که بیشتر در دیابت تیپ۱ اتفاق میافتد،سریعا به بیمارستان مراجعه کنید چرا که کتواسیدوز دیابتی یک اورژانس تلقی میشود و بیمار بلافاصله باید بستری و درمانهای لازم شروع شود :

-بی اشتهایی

-ضعف وبیحالی

-استفراغ

-تب

-دل دردیا درد معده

-تعریق

-تنفس با بوی میوه

 

سندرم هایپرگلایسمی غیر کتونی(اورژانس)

این سندرم که بیشتر در تیپ ۲ دیابت اتفاق میافتد بسیارخطرناک است و بیمار بلافاصله باید بصورت اورژانس بستری و تحت درمان قرار گیرد . در بسیاری از موادرفرد دیابتی دراین شرایط، سابقه یک بیماری را میدهد (عفونت,سرما خوردگی,…)علایم این سندرم شامل:

-خشکی دهان

-تشنگی شدید

-تب

-خواب آلودگی

-گیجی

-کاهش دید یا نابینایی

-توهم

 

کاهش قند

در صورت افت قند خون به کمتر از حد مجاز(هایپو گلایسمی)،علایمی بروز میکند که باید مورد توجه قرار گرفته و سریعا برطرف شود ،چراکه افت طولانی مدت قند خون،باعث تاثیر بر روی سلولهای مغزی میشود .

افت قند خون بدلایل متعددی ایجاد میشود:

مصرف غذا بمیزان کم به همراه فعالیت شدید بدنی بیش از حد معمول-

-مصرف داروهای کنترل کننده قند بیش از حد تجویز شدهه یا همزمان با انسولین

 

علایم افت قندشامل:

-تعریق

-لرزش

-سرگیجه

– ضعف

-احساس گرسنگی

-سردرد

-تاری دید

– طپش قلب

– تحریک پذیری

– اختلال تکلم

– خواب آلودی

-گیجی

– غش

– تشنج

در این حالت در صورتی که فرد هوشیار است با دادن مایعات شیرین،قند بسرعت افزاش یافته و علایم برطرف میشود. پس از بر طرف شدن علایم جهت پیگیری به بیمارستان مراجعه کنید .در صورتی که فرد بیهوش است از دادن مایع به وی اجتناب کرده بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید یا در صورت نزدیک بودن به بیمارستان برسانید.

 

سبک زندگی

سوای اینکه چه نوع دیابتی داریداین نکات را مورد توجه قرار دهید :

۱-خود و بیماریتان را به دیگران بشناسانید :

یک گردنیند یا پلاک مخصوص به گردن داشته باشید که روی آن نوشته شده باشد :من دیابت دارم.

 

۲-در صورت موجود بودن و آموزش کافی ،یک کیت گلوکاگون با خود داشته باشید و البته دستوررالعمل استفاده از آن را به نزدیکان خود بدهید .

 

۳-همیشه با خود مقداری مواد خوراکی شیرین داشته باشیدو در صورت احساس علایم افت قند ، در صورت در دسترس بودن نوشیدنی شیرین ودر غیر اینصورت از خوراکی شیرینی که همراه دارید استفاده کنید .

 

۴-برای ورزش خود برنامه ریزی دقیق و منظم داشته و به آن پایبند باشید .

 

۵- حتما زیر نظر متخصص غدد قرار داشته و بطور منظم بر اساس نظر وی معاینات و آزمایشات دوره ای را انجام دهید .

 

۶-از نظر مشکلات چشمی (آب مروارید یا کاتاراکت،آب سیاه یا گلوکوم) زیر نظر متخصص چشم قرار داشته و معاینات دوره ای شوید .

 

۷-واکسیناسیون دوره ای را با نظر پزشک خود ،انجام دهید .با توجه به ضعف سیستم ایمنی در مبتلایان دیابت ،تزریق سالانه واکسن آنفولانزا توصیه میشود .در مورد واکسن های دیگر(هپاتیت ب ،پنومونی) حتما با پزشک خود مشورت کنید .

 

۸-مراقب پاهای خود باشید:

-روزانه پاهایخود را در آب ولرم شستشو داده و سپس به آرامی و بطور کامل آنرا خشک کنید (بخصوص لابلای انگشتان).

 

 

 دیابت

 

-پوست خود، بخصوص پاها را با نرم کننده مناسب ،نرم نگه دارید .البته لابلای انگشتان را مرطوب کننده نزنید.

-سعی کنید همیشه جوراب بپا داشته باشید.

 

دیابت

– پاهای خود را از نظر تاول،بریدگی ،قرمزی،تورم یا زخم, هر روز بررسی کنید .

-در صورت وجود هر کدام از موارد فوق با پزشک خود مشورت کنید .

 

 

 دیابت

 

-ناخنهای خود را به آرامی بگیرید و همیشه آنر کوتاه نگه دارید .

۹-فشار خون و کلسترول خود را تحت کنترل داشته باشید . رژیم غذایی صحیح و ورزش منظم به کنترل فشار خون و کاهش کلسترول کمک میکند. البته گاهی نیاز به مصرف دارو نیزهست که تشخیص آن با پزشک است .

۱۰- مواظب دندانهای خود باشید.حداقل دو بار در روز دندانهای خود را مسواک ونخ کشی نمایید.از آنجا که افراد دیابتی مستعد عفونتهای لثه هستند ،توصیه میشود معاینات مرتب دندانپزشکی داشته باشند .

۱۱-اگر سیگار یا سایر محصولات دخانی استفاده میکنید ،برای ترک آن بطور جدی تلاش کنید .سیگار ریسک ابتلا به عوارض دیابت بخصوص عوارض قلبی عروقی را افزایش میدهد.

۱۲- استرس را جدی بگیرید.هورمونهایی که هنگام استرس در بدن ترشح میشود منجر به افزایش قند خون میشود و در صورت وجود استرس مزمن کنترل قند خون بسیار دشوار خواهد شد .مسئولیتهای خود را در حد توان خود در نظر بگیرید و با استفاده از روشهای مختلف کاهش استرس(ریلاکسیشن )در حد امکان استرس خود را کنترل کنید .

۱۳-خوب بخوابید .

 

۱۴-چنانچه احساس میکنید نیازمند حمایت روحی هستید ویا کنترل بیماریتان برای شما فشار روحی به همراه دارد ، از پزشک خود بخواهید شما را به مشاور روانپزشک معرفی کند .

 

 

درمانهای جایگزین

ازآنجا که هیچ تحقیقاتی ،موثر بودن درمانهای جایگزین را اثبات نکرده است ، در این قسمت به آنها اشاره نمیشود ولی دانستن این نکته حیاتی است که چنانچه هر نوع روشی را انتخاب میکنید ،به هیچ وجه داروی خود را قطع نکنید و حتما با پزشک خود در مورد آن و احتمال تداخل دارویی مشورت نمایید .

بخاطر داشته باشید بیماری دیابت با شماست . کاهش ، افزایش و یا قطع دارو تنها با نظر پزشک امکان پذیر است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *